Tekstuele illocuties en perlocuties uitvoeren in een 'performative performance reading'

3.4.4 – Tekstuele illocuties en perlocuties uitvoeren in een performative performance reading

Nicholas Lash[1] en Frances Young[2] hebben aandacht gevraagd voor de analogie van het lezen van een tekst als uitvoering van een muziekstuk.[3] De tekst is in deze analogie de muziekbalk, het interpreteren of het lezen is het overzetten van de muziek op de balk in werkelijke muziek (Young). Of het uitvoeren van het stuk staat gelijk aan het christelijke discipelschap, dat de bijbeltekst uitvoert (Lash). Geen enkele uitvoering is hetzelfde; er is ruimte voor creativiteit. Toch wordt elke uitvoering beperkt in zijn mogelijkheden door de muziekbalk.
Deze analogie is toepasbaar op de tekst als tekst, maar tevens is toespitsing mogelijk op de illocuties en perlocuties in/van de tekst (die door de tekst gevormd worden). Het betekent dat de tekst wordt gezien als een handeling, die eens geweest is, een handeling die nu gestold ligt in de tekst (embodied act) maar die tevens weer opnieuw tot leven kan worden gebracht door opnieuw uitgevoerd te worden. De performatieven krijgen een nieuwe uitvoering, vandaar performative performance.
Van de lezer wordt gevraagd dat hij de in de tekst aanwezige illocuties en perlocuties opspoort en ze benoemt [interpreteert]. Een belofte als belofte, een dreigement als dreigement, een bevel als bevel, een waarheidsclaim als waarheidsclaim, een geloofsbelijdenis als geloofsbelijdenis, een lofprijzing als lofprijzing etc. Dit is een kwestie van interpreteren en zou al enigszins als een zaak van uitvoeren gezien kunnen worden. Immers, het taalhandelingspotentieel van de tekst wordt weer gerealiseerd en geactualiseerd. Hierna zou de lezer de illocuties kunnen uitspreken, misschien zelfs letterlijk. De lezer wordt spreker. Hier ligt de verbinding tussen oral performance en performative performance: in het mondeling uitspreken van de tekst wordt de tekst en daarin de illocuties opnieuw afgespeeld. De tekst wordt op deze manier tot een eventful text.
In dit proces wordt van de sprekende lezer gevraagd zelf ook hoorder te zijn van de gesproken (=uitgevoerde) illocuties. De lezer wordt spreker en hoorder tegelijk, zender en ontvanger.

[1] N. Lash, ‘Performing the Scriptures’, in: Theology on the Way to Emmaus (London: SCM-Canterbury Press, 1986) pp.37-46.
[2] F. Young, Virtuoso Theology. The Bible and Interpretation (oorspr.uitgave: The Art of Performance. Towards a Theology of Holy Scripture; Cleveland, Ohio: Pilgrim Press, 1993) ix + 198pp.
[3] Vgl. hoofdstuk 10 ‘Performance Interpretation’ in Wolterstorff, Divine Discourse, pp.171-82.